برای آغاز نخست باید با برخی تعاریف موسیقی آشنا شد :

گام : توالی 8 نت موسیقی مثلا از " سل " تا " سل " یا از" ر" تا " ر" را یک گام می نامند.

نت شاهد: نتی است که دراجرای یک گام بیشتر از دیگر نت ها تکرار می شود و معمولا نت اول هر گام نت شاهد آن گام می باشد.

دستگاه ماهور یکی از گسترده ترین دستگاه های ایرانی است و در ردیف های گوناگون در حدود 50 گوشه دارد

ماهور دو را در نظر بگیرید که همه پرده های آن بکار هستند یعنی دو – ر – می – فا - سل – لا - سی – دو ( ماهور دو، ماهوری است که گام آن از دو شروع میشود. یعنی نت شاهد آن دو می باشد و در تار وسه تار با کوک دو سل دو دو نواخته میشود البته برای ویلن و کمانچه معادل آن ماهور «ر» میباشد که شاهد آن نت «ر» است و نت «دو» نیز دیز می شود.)

در زیر به بررسی مهمترین گوشه های این دستگاه می پردازیم:

همان طور که می دانید هر گوشه اصلی دارای گوشه های فرعی نیز میباشد که دارای یک ریتم خاص هستند و هر چند دقیق نیست ولی می توان گفت نوعی تصنیف هستند که بدون ضرب هستند و همیشه به یک فرم اجرا میشوند . فرق این گوشه های فرعی با گوشه های ریتمیک مانند کرشمه و زنگوله در این است که بر خلاف آنها فقط در یک دستگاه قابل اجرا هستند.

الف ) گوشه های اصلی و زیر مجموعه های آنها

1- درآمد : ( نت شاهد آن نت اول گام است) یعنی «دو»

نکته : اصولا " درآمد " بر نت آغازین گام هر دستگاهی اشاره میکند ( دستگاهی مانند سه گاه استثنا است ) . گوشه های درآمد با تاکید بر نت شاهد حال و هوای دستگاهی را که قرار است اجرا شود را معلوم میکنند و چون بیشتر در آغاز برنامه اجرا میشوند      (چون گاهی برخی هنرمندان از گوشه های غیر درآمد برنامه خود را شروع کرده اند ) یکی از بهترین راههای تشخیص دستگاه از هنگام شنیدن اثرهستند.

حالا فرق درآمد و پیش درآمد در چیست ؟

پیش درآمد بر خلاف درآمد قطعه ضربی است و از اختراعات درویش خان می باشد که در آغاز اجراها و کنسرت ها اجرا میشود و معمولا قطعه ای با ریتم آهسته می باشد که وظیفه آن نیزمشابه درآمد آماده کردن شنونده برای شنیدن اثر می باشد.

2- گوشه گشایش : ( نت شاهد آن نت دوم گام است) یعنی «ر»

3- گوشه شکسته : ( نت شاهد آن نت پنجم گام است) یعنی «سل»

از این گوشه برای مرکب نوازی به دستگاه افشاری استفاده می شود

گام شکسته : دو- ر- می کرن – فا – سل – لا – سی – دو

گوشه ای که معمولا پیش از شکسته اجرا میشود گوشه فیلی است که عمل آن آماده سازی زمینه برای اجرای شکسته است

) 4- گوشه دلکش : ( نت شاهد آن نت پنجم گام یعنی سل است

از این گوشه برای مرکب نوازی به دستگاه شور استفاده میشود و نیز میتوان در ادامه گوشه های شور مانند قرچه و رضوی و ... را اجرا کرد.

گام دلکش : دو – ر - می – فا –سل – لا کرن – سی بمل – دو

5- گوشه عراق : ( نت شاهد آن نت هشتم گام یعنی دو است)

گوشه عراق همان درآمد است که یک اکتاو بالاتر اجرا میشود.

گام عراق : دو- ر- می – فا – سل – لا – سی بمل - دو

6- گوشه راک :

که از آن برای مرکب نوازی به دستگاه اصفهان استفاده میشود . گوشه های فرعی این دستگاه راک عبدا... ، راک کشمیر ، راک هندی و صفیر راک هستند.

گام راک : دو – ر- می بمل – فا – سل – لا کرن – سی – دو

ب ) گوشه های ریتمیک

1- کرشمه

2- مجلس افروز ( در ردیف آقا غلامحسین)

3- خسروانی

4- چهار پاره

۵- زنگوله

نمونه آوازی:

۱- راک هندی

2- راک عبدالله 

3- راک کشمیر 

نمونه تصنیف :

 1- تصنیف قدیمی خسرو خوبان اجرای استاد شجریان و گروه شیدا ( گلهایی تازه 160 – راک )

 2- تصنیف قدیمی آهنگ وفا اجرای استاد شجریان و گروه آوا ( آلبوم آهنگ وفا)

(4:39)
نام آهنگ: ژیلا
آهنگساز و نوازنده : استاد جواد معروفی

پيانو سازي است اروپايي که از تکامل هارپ(چنگ) و سنتور ايراني شکل گرفته است.

اولين پيانو در ايران در زمان ناصر الدين شاه به ايران آورده شد. اولين نوازنده اي که با اين ساز موسيقي ايراني نواخت محمد صادق خان سرورالملک نوازنده تواناي سنتور بود. سپس غلامرضا خان سالار معزز و بعدها معتمد الملک يحيائيان و دره السلطنه(خواهر مشير همايون شهردار) اين ساز را نواختند. شادروان محمود مفخم و فرخنده شهردار ديگر نوازندگان اين ساز بودند.

استاد مرتضي محجوبي

بعد از بزرگ خان و مشير همايون شهردار، از استادي چون مرتضي خان محجوبي دومين ستاره پيانو ايران مرحوم استاد جواد معروفي پديد آمد که به حق راه استاد خود را ادامه داد و موسقي ايراني را بصورت نت براي پيانو به نگارش در آورد که هم اکنون دردسترس مي باشد..

استاد جواد معروفي (1297-1372)

به سال 1297 در تهران در خانوادهاي موسيقي شناس به دنيا آمد پدرش موسي خان نوازنده نوازنده برجسته تار و شاگرد درويش خان و کلنل وزيري بود.از اوان جواني پيانو را به عنوان ساز تخصصي انتخاب کرد و به شاگردي مرتضي خان محجوبي و کلنل وزيري رفت . همانند استادش پنچه مي زد و با عشق و احساس مي نواخت .تا اينکه به عنوان سوليست ارکستر گلهاي رنگارنگ و بعدها رهبر ارکستر گلهاي رنگارنگ انتخاب شد و آهنگهاي بسياري را از مرتضي محجوبي براي اجرا در راديو تنظيم کرد وي تحصيلات خود را در هنرستان عالي موسيقي (تا سيس 1302) به مدريت کلنل وزيري ادامه داد و از اين هنرستان به دريافت گواهينامه عالي نايل آمد. و بهدها به عنوان استاد پيانو در دانشگاه تهران شروع به تدريس نمود.

در طول دوران تدريس خود شاگردان بسياري را آموزش داد که از اين ميان مي توان به استاد محمد جواد عبداللهي، انوشيروان روحاني، افليا پرتو و فريبا جوهري اشاره کرد. استاد جواد معرفي در طول عمر خود آهنگهاي بسياري را چه براي پيانو و چه براي پيانو وچه براي ارکستر ساخت که از آن ميان مي توان به : خوابهاي طلائي، ژيلا، عتشورا، رومينا، طبيعت، انتظار، خزان، روزگار من، خاطره، گلهاي تازه 1و2و3 ، چه خوابهاي خوش و برباد رفته اشاره کرد.

سبک نوازندگي استاد معروفي متا ثر از استاد محجوبي به همراه تزئينات و نوانسهاي موسيقي کلاسيک بود که تا حدي آن را به صورت جهاني در آورده بود.سبکي که تنها مربوط به استاد معروفي بود و حالت کاملآ سنتي استاد محجوبي را تعديل کرده بود.

استاد جواد معروفي فردي فروتن، خوش مشرب و پرهيزگار بود و سرانجام در شانزدهم آذر ماه سال 1372 رخت از اين جهان بر بست و دار فاني را وداع گفت. يادش گرامي و راهش پر رهرو باد.

فارابی (ابونصر محمدبن طرخان، درگذشت 339هـ./950م) ملقب به معلم ثانی است. او دوستدار دانش و فضیلت بود و رنج سفرهای طولانی و متعدّدی را به منظور استفاده از محضر استادان بر خورد هموار کرد. بعضی از محققان همانند فارمر فارابی را ترک دانسته اند که شاید مبتنی برآمدن واژه ترکی طرخان در نسب او و انتسابش به فاراب ماوراءالنهر باشد. اما طرخان یا ترخان عنوانی بوده است که در دوره سامانیان به صاحبان مقام و افراد متشخص وابسته به دستگاه سلطنتی می دادند و دارندگان این لقب، امتیازاتی داشته اند و از جمله می توانسته اند هر وقت بخواهند به حضور سلطان بروند (معین)؛ همچنان که فاراب، یا ده «وسیج» از توابع انجا، که زادگاه فارابی بوده، به قول یاقوت در معجم البلدان در« تخوم بلاد ترک» یعنی در مرز ترکستان قرار داشته است.

در هر حال، فارابی نخست به مرو رفت و سپس به بغداد سفر کرد و مدتی در حّران ( واقع در جنوب ارفه یا ادس بین النهرین ) به تحصیل پرداخت، تا این که پس از مهاجرت به حلب در سن هشتاد سالگی در انجا در گذشت.

متاسفانه معلوم نیست این هنرمند بزرگ که بدون تردید بزرگترین موسیقیدان و موسیقی سناش دوران اسلامی محسوب می شود، موسیقی را در کجا و نزد چه کسانی آموخته بوده است ولی داستان های متعدّد و گاه مبالغه امیزی که از هنر نمایی های او نقل کرده اند میتواند مبین استعداد والا و مهارت کم نظیر او در موسیقی باشد (نظیر داستانی که ابن خلکان در«وفیات الاعیان» نقل می کند و می گوید فارابی طوری ساز زد که ابتدا اهل مجلس همگی خندیدن و بعد گریه کردند و سرانجام به خواب رفتند).

عبدالقادر مراغی (متوفی 838هـ./1434 م.) افزودن سیم پنجمی را به عود از ابتکارات فارابی می داند و می نویسد : «شیخ ابو نصر فارابی جهت استکمال آلت، وتری خامس بر آن (عود) اضافه کرد و آن را حادّ نامید».

فارابی، در حلب مورد توجه و حمایت سیف الدوله حمدان (سلسله ای درسوریه)،(ابو الحسن علی، 336 تا 356 هـ./944 تا 967 م.) که نخسین فرد از سلسله حمدانیان و فرمانروایان شیعه حلب محسوب می شد، قرار گرفت و در همانجا کتاب معروف خود«الموسیقی الکبیر» را برای ابوالقاسم کرخی یا کرجی(بنا بر اختلاف نسخ) وزیر آن سلطان تألیف کرد.

فهرست آثاری را که فارابی در موسیقی داشته است می توان در«عیون الانباء» ابن اصیبه ملاحضه کرد و فارمرنیز بدانها اشاره کرده است که از آنها تنها جلد اول کتاب «الموسیقی الکبیر» و «احصاء العلوم » در دست است . این هر دو کتاب به رسم متداول در روزگار فارابی و از باب اینکه در سراسر قلمرو وسیع اسلام قابل نشر و استفاده باشد به عربی نگارش یافته است.

«موسیقی کبیر» را «ارلانژه»به فرانسه ترجمه و شرح کرده و «احصاء العلوم » که دانشنامه ایست با بخشی در موسیقی، ترجمه ای به لاتین و عربی دارد و هر دو کتاب چاپ شده است.

بحث تحلیلی و انتقادی درباره «موسیقی کبیر »، موضوع دامنه داری ایست که در فرصتی جداگانه و کافی نیاز دارد ولی میتوان به بعضی از مندرجات این کتاب گرانقدر اشاره زودگذری کرد: فارابی در بخشی از کتاب خود با عنوان « الالات المشهوره »، ساز های گوناگون و مشهور زمان خود را معرفی کرده و حتی درباره پرده بندی و کوک (تسویه)آنها به تفصیل سخن گفته است. این سازها عبارتند از: عود، طنبور، طنبور البغدادی، طنبور الخراسانی، مزامیر، سرنای، مزمارالمزاوج (شاید دو نای) رباب، معازف یا نوعی ساز های رشته ای.

فارابی در پرده بندی طنبور خراسانی به گامی دو پرده ای اشاره می کند با فاصله ای  به نام وسطی قدیمه برابر با سوم کوچک و با نسبت 5/6 برابر با 79 ساوار و پرده کوچک 9/10 .

به طور کلی گام فارابی بنابر روند قدیم از «لا» شروع می شده و هنگام (اکتاو)12 نغمه یا نت داشته است :

        ا                           لا

                 ب                        سی بمل

           ج                         سی

         د                          دو

             هـ                        دو دیز

        و                           ر

                 ز                          می بمل

            ح                           می

         ط                          فا

              ی                         فا دیز

            ک                         سل

           ل                           لا

فارمر بر حسب سنت، پرده بندی عود زمان فارابی را چنین دانسته است :

سیم بم                                   سیم مثلث (سوم)               سیم مثنی (دوم)

الف{یا به تعبیری دستنواز}        0                     498                           996

مجنّب                                  90                    588                           1086

مجنّب فرس                          145                   643                           1141

مجنّب زلزل                           168                   666                            1164

سبابه{انگشت اول ساز}         204                   702                           1200

وسطی قدیمه                       294                   792                           اکتاو

وسطی فرس                        303                   801

وسطی زلزل                         355                   853

بنضر                                   408                   906

خنضر                                 498                    996

در این قطعه اثاری از جان ویلیامز اجرا میشود

امیدوارم به دلتون بشینه و لذت ببرین

Williams_Itzhak_Perlman

این قطعه زیبا با دو فرمت wmv و 3gp برای موبایل در اختیار شما می باشد

امیدوارم از دانلودش لذت ببرین

pejvak-payvar.shahidi.wmv

pejvak-payvar.shahidi.3gp

درگذشت تأثربرانگیز استاد مسلم سنتورنوازی ایران، استاد فرامرز پایور را به جامعۀ هنری ایران و

دوستداران ایشان خصوصا استاد عزیزم آقای مسعود رضایی نژاد تسلیت می گویم.

نمی دانم باید چند سال صبر کنیم تا  کسی مثل استاد صبا بیاد و کسی مثل استاد فرامرز پایور را تربیت

کند. کسی که... .

روحش شاد و نامش جاودان باد

الگوی جانمایی ارکستر سمفونیک

حداقل2/3 ازنوازندگان را ويولن ها تشكيل مي دهند. اجراي قطعات اركستر سمفوني معمولا در سالن هاي سر پوشيده واكوستيك اجرا مي شود.

وسعت صداي اركستر سمفوني

(در صورتي كه بم ترين ساز اركستر كنترباس باشد)

صدادهندگي اركستر سمفوني

حدود وسعت صداو صدا دهندگي اركستر سمفوني به مراتب از اركسترهارموني و اركستر فانفار متنوع تروغني تر مي باشد.

سازهاي اركستر سمفونيك

سازهاي بادي چوبي بدون زبانه : wood wind instruments   يا خانواده سازهاي آيروفون ها (هواصدا)

1_ فلوت كوچك ياپيكولو(اوت)Piccolo,ut

2_ فلوت بزرگ (اوت)  Flute,ut

3_ فلوت آلتو (سل)  Flute alto G

4_ فلوت باس Boss flute

سازهاي بادي چوبي دو زبانه :wood wind double reed instruments  ( يا خانواده آيروفون ها ) 

1_ ابوا (اوت) Oboe ut

2‏_ ابوآ (دامور لا)  Oboe Damour A

3‏_ ابوا كرانگله يا ابوا آلتو فا  Oboe alto Fa

4‏_ هِکِل فون Hechehphone

5_ باسون يا فاگوت  Bassoon or Fagout

6‏_ كنترباسون  Contre Bassoon

سازهاي با دی چوبي يك زبانه :‎ Wood wind single reed instruments يا خانواده سازهاي آيروفون ها

1_ كلارينت سي بمل واوت  Clarinet sib and ut

2‏_ كلارينت لا Clarinet A

3‏_ كلارينت باس Clarinet Bass

4_ باست هورن Basset horn

6_ ساکسوفون Saxophone

7_ فاگوت Bassoon

8_ کنتر فاگوت contrabassoon

سازهاي زهي (آرشه اي) String Instruments ‎‏ يا خانواده سازهاي كوردوفون ها (زه صدا)

1_ ويولن Violin ‎

2_ ويولن آلتو Viola ‎

3_ ويولنسل Violoncello ‎

4_ كنترباس زهي  Contre bass

سازهاي برنجي (مسي): Brass Instruments ‎‏ يا خانواده سازهاي آيروفون ها

1_ ترومپت سي بمل واوت Trumpets

2‏_ كرنت سي بمل Cornets pistons

3‏_ برومبون كوليس Trombones Coulisse ‎

4‏_ كر يا هورن Cor and Horn ‎

5‏_ توبا (Tuba‎‎‏)

كوبه اي ها : (ايديوفون ها) Idiophone

1_ زیلوفون Xylophone (Xyl.)

2_ماریمبا Marimbaphone (mar.)

3_ویبرافون Vibraphone (vib.)

4_ گلوكن اشپيلGlocken. )  Glockenspieh (

5_چایمز Chimes (chm.)

‏6_ سنج Cymbal ‎

7_ تام _تام  Tam‎_Tam

8_ مثلث  Triangle

9_ كاريلون  Carillon

10_سندان  Anvil(anv.)

11_ قالب چوبی Wood blocks (w.bl.)

12_ کلاوس Claves

13_قاشقک ها Castanets (cast.)

14_ ماراکاس Maracas (mrcs.)

15_ گوییرو Guiro

پوستي ها : (ممبرانوفون ها) Membranophone

1‏_ طبل بزرگ (باس)  Grosse caisse

2_ طبل كوچك فنر دار  Snare drum

3_ تيمپاني (تمبال)  Timbales

4_ دايره زنگي  Tambourine

ساز های دیگر

1_ هارپ harp

2_چلستا Celesta (cel.)

3_ هارپسیکورد Harpsichord

5_ پیانو piano